Evolución de la construcción 4.0. Sinergia entre la metodología BIM y gemelos digitales
Evolution of Construction 4.0. Synergy between BIM methodology and digital twinsContenido principal del artículo
La construcción 4.0 emerge como paradigma transformador que incorpora tecnologías digitales para optimizar procesos constructivos y responder a demandas de sostenibilidad y eficiencia. El objetivo de la presente investigación fue analizar la sinergia entre la metodología Building Information Modeling (BIM) y los gemelos digitales en el marco de la construcción 4.0. Se realizó un estudio documental con enfoque cualitativo. Se revisó sistemáticamente literatura publicada en los últimos quince años, seleccionando 32 documentos mediante análisis temático de contenido. La integración BIM-gemelos digitales reporta reducciones del 15-20% en desperdicios y mejoras de hasta 30% en eficiencia energética. Las aplicaciones documentadas se distribuyen en 42% fase constructiva, 38% operación y 20% diseño. La sinergia BIM-gemelos digitales constituye un eje transformador que optimiza integralmente el ciclo de vida de los proyectos, resultando indispensable para desarrollar infraestructuras resilientes y sostenibles.
Construction 4.0 emerges as a transformative paradigm that incorporates digital technologies to optimize construction processes and respond to demands for sustainability and efficiency. The objective of this research was to analyze the synergy between the Building Information Modeling (BIM) methodology and digital twins within the framework of Construction 4.0. A documentary study with a qualitative approach was conducted. Literature published in the last fifteen years was systematically reviewed, selecting 32 documents through thematic content analysis. The BIM-digital twin integration reports reductions of 15-20% in waste and improvements of up to 30% in energy efficiency. Documented applications are distributed as 42% in the construction phase, 38% in operation, and 20% in design. The BIM-digital twin synergy constitutes a transformative axis that comprehensively optimizes the project lifecycle, proving essential for developing resilient and sustainable infrastructure.
Descargas
Detalles del artículo
Afzal, M., Khan, A. U., Bilal, M., Ayyub, M. F., & Shoaib, M. (2023). Digital Twins: Facilitating Digital Transformation From and Beyond BIM in Construction. 2023 4th International Conference on Data Analytics for Business and Industry (ICDABI), 593-597. https://doi.org/10.1109/ICDABI60145.2023.10629297
Alnaser, A. A., Ali, A. H., Elmousalami, H. H., Elyamany, A., & Mohamed, A. G. (2024). Assessment Framework for BIM-Digital Twin Readiness in the Construction Industry. Buildings, 14(1). https://doi.org/10.3390/buildings14010268
Alvarado, W. E. P., Flores, M. A. F., & Peña, K. J. A. (2024). Cumplimiento de Plazo y Presupuesto mediante Last Planner System integrando el modelado BIM 4D en la etapa de construcción de proyectos multifamiliares. Caso estudio: Proyecto multifamiliar studio 04, distrito de barranco, provincia de Lima. https://repositorioacademico.upc.edu.pe/handle/10757/684573
Ammar, A., Nassereddine, H., AbdulBaky, N., AbouKansour, A., Tannoury, J., Urban, H., & Schranz, C. (2022). Digital Twins in the Construction Industry: A Perspective of Practitioners and Building Authority. Frontiers in Built Environment, 8. https://doi.org/10.3389/fbuil.2022.834671
Bera, S., & Shrivastava, R. (2025). Exploring the synergy of digital twins: Integration of AI, AR, VR, and BIM. IET Conference Proceedings, 2025(7), 976-982. https://doi.org/10.1049/icp.2025.1521
Boje, C., Hahn, Á. J. M., Marvuglia, A., Benetto, E., Kubicki, S., Schaubroeck, T., & Navarrete Gutiérrez, T. (2023). A framework using BIM and digital twins in facilitating LCSA for buildings. Journal of Building Engineering, 76, 107232. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2023.107232
Cortés, G. A. E. (2022). Metodología Building Information Modeling (BIM) en proyectos de construcción. [Magister en gestión y dirección de proyectos, Universidad Cooperativa de Colombia, Facultad de Ingenierías, Ingeniería …]. https://repository.ucc.edu.co/items/542a0306-5960-4fe3-b5da-d53867e6dd99
Cotino, V. D. (2025). Hidrodata: Metodología BIM para la generación, gestión y mantenimiento de gemelos digitales de infraestructuras hidráulicas [Máster Universitario en Ingeniería Geomática y Geoinformación, Universitat Politècnica De València]. https://riunet.upv.es/bitstreams/e23848f9-193c-4fb3-87fc-133e5467af68/download
Daniotti, B., Masera, G., Bolognesi, C. M., Spagnolo, S. L., Pavan, A., Iannaccone, G., Signorini, M., Ciuffreda, S., Mirarchi, C., Lucky, M., & Cucuzza, M. (2022). The Development of a BIM-Based Interoperable Toolkit for Efficient Renovation in Buildings: From BIM to Digital Twin. Buildings, 12(2). https://doi.org/10.3390/buildings12020231
El-Din, M. N., Pereira, P. F., Martins, J. P., & Ramos, N. M. M. (2022). Digital Twins for Construction Assets Using BIM Standard Specifications. Buildings, 12(12). https://doi.org/10.3390/buildings12122155
Fitata, S. D. C. (2022). Industria 4.0 y gemelos digitales en la construcción [Tesis de Grado, Universidad Militar Nueva Granada]. https://repository.umng.edu.co/server/api/core/bitstreams/081efb5b-f398-44bb-81e8-bb617f698b1c/content
Franco, J. O. R., Crespo, H. L. C., Stay, D. O. C., & Cusme, C. E. V. (2025). Construcción 4.0 en la transformación de la gestión integral de proyectos con innovación tecnológica. South Florida Journal of Development, 6(4), e5152-e5152. https://doi.org/10.46932/sfjdv6n4-031
González, A. F. (2022). Gemelo digital del nuevo puente de Espartxo en San Sebastián [Máster Universitario en Ingeniería de Caminos, Canales y Puertos, Universidad de Cantabria]. https://repositorio.unican.es/xmlui/handle/10902/27176
Hauer, M., Hammes, S., Zech, P., Geisler-Moroder, D., Plörer, D., Miller, J., Karsbergen, V. van, & Pfluger, R. (2024). Integrating Digital Twins with BIM for Enhanced Building Control Strategies: A Systematic Literature Review Focusing on Daylight and Artificial Lighting Systems. Buildings, 14(3). https://doi.org/10.3390/buildings14030805
Huangal, N., & Cachay, R. (2025). Integración de la automatización en la construcción 4.0. Revista Científica Pakamuros, 13(2), 107-121. https://doi.org/10.37787/va8j6b91
Kor, M., Yitmen, I., & Alizadehsalehi, S. (2023). An investigation for integration of deep learning and digital twins towards Construction 4.0. Smart and Sustainable Built Environment, 12(3), 461-487. https://doi.org/10.1108/SASBE-08-2021-0148
Minchala, L., M. A. (2023). Gestión de Gemelos Digitales Aplicados en la Arquitectura y la Construcción. [Projecte Final de Màster Oficial, UPC, Escola Politècnica Superior d’Edificació de Barcelona, Departament de Tecnologia de l’Arquitectura]. https://upcommons.upc.edu/entities/publication/c7d7f43d-5c5f-49aa-8d3e-f879618e8a05
Omrany, H., Al-Obaidi, K. M., Husain, A., & Ghaffarianhoseini, A. (2023). Digital Twins in the Construction Industry: A Comprehensive Review of Current Implementations, Enabling Technologies, and Future Directions. Sustainability, 15(14). https://doi.org/10.3390/su151410908
Osorio, C. C. G., Herrera, R., Pellicer, E., Alzate, A. B., & Aristizábal, D. T. (2023). Construcción 4.0: Análisis de clusters y perspectivas de investigación. Revista ingeniería de construcción, 38(3), 493-506. https://doi.org/10.7764/ric.00083.21
Pacheco, C. M. R., Núñez, M. F., Cortés, J. P. P., Oliver-Faubel, I., & Yanza, C. A. P. (2025).
Retos y beneficios en la implantación de gemelos digitales a partir de metodología BIM. EUBIM 2025. Congreso internacional BIM/14o encuentro de usuarios BIM, 158-169. https://riunet.upv.es/bitstreams/e52a3a22-9929-4e66-93ef-47f1e408a77f/download
Pan, Y., & Zhang, L. (2021). A BIM-data mining integrated digital twin framework for advanced project management. Automation in Construction, 124, 103564. https://doi.org/10.1016/j.autcon.2021.103564
Pedraza, B. A. R. (2025). Integración eficiente de gemelos digitales en entornos industriales 4.0 con enfoque optimización tecnológica y seguridad de redes [Universidad Nacional Abierta y a Distancia (UNAD)]. https://repository.unad.edu.co/handle/10596/70621
Piras, G., Agostinelli, S., & Muzi, F. (2024). Digital Twin Framework for Built Environment: A Review of Key Enablers. Energies, 17(2). https://doi.org/10.3390/en17020436
Radzi, A. R., Azmi, N. F., Kamaruzzaman, S. N., Rahman, R. A., & Papadonikolaki, E. (2023). Relationship between digital twin and building information modeling: A systematic review and future directions. Construction Innovation, 24(3), 811-829. https://doi.org/10.1108/CI-07-2022-0183
Rashidi, A., Sarvari, H., Chan, D. W. M., Olawumi, T. O., & Edwards, D. J. (2024). A systematic taxonomic review of the application of BIM and digital twins technologies in the construction industry. Engineering, Construction and Architectural Management, 33(3), 1813-1835. https://doi.org/10.1108/ECAM-02-2024-0239
Ribon, J. G. M., Montanari, P., Loyola, L. I., & Singhal, S. (2025). Uso de gemelos digitales y sensores IoT para la eficiencia energética de grúas en construcción. Simpósio Brasileiro de Tecnologia da Informação e Comunicação na Construção, 5. https://eventos.antac.org.br/index.php/sbtic/article/view/8211
Rojas, A. R. C., San Martin, E. C. B., Peña, H. E. S., Jara, J. E., & Flores, J. V. Z. (2022). Aplicación de tecnologías 4.0 a proyectos de edificación [Tesis de Grado, Pontificia Universidad Católica del Perú]. https://tesis.pucp.edu.pe/items/76d69dd4-b11d-4879-9269-661e79292f3e
Sánchez, A. O. (2025). La metodología Building Information Modeling (BIM) en la gestión de activos viales. Propuesta de aplicación. [Maestro en Ingeniería de Vías Terrestres y Movilidad, Universidad Autonoma de Querétaro]. https://ri-ng.uaq.mx/handle/123456789/12518
Sandoval, F. F. M., & Mendieta, C. A. T. (2025). Diseño de edificio de 2 niveles multiusos para la fundación cultural la trinchera en Manta empleando herramientas de la construcción 4.0. [Thesis, Escuela Superior Politécnica del Litoral]. http://www.dspace.espol.edu.ec/handle/123456789/65917
Sepasgozar, S. M. E., Hui, F. K. P., Shirowzhan, S., Foroozanfar, M., Yang, L., & Aye, L. (2020). Lean Practices Using Building Information Modeling (BIM) and Digital Twinning for Sustainable Construction. Sustainability, 13(1). https://doi.org/10.3390/su13010161
Shahzad, M., Shafiq, M. T., Douglas, D., & Kassem, M. (2022). Digital Twins in Built Environments: An Investigation of the Characteristics, Applications, and Challenges. Buildings, 12(2). https://doi.org/10.3390/buildings12020120
Shi, J., Pan, Z., Jiang, L., & Zhai, X. (2023). An ontology-based methodology to establish city information model of digital twin city by merging BIM, GIS and IoT. Advanced Engineering Informatics, 57, 102114. https://doi.org/10.1016/j.aei.2023.102114
Sompolgrunk, A., Golzad, H., Liu, H., Banihashemi, S., & Najafi, M. (2026). The evolution of digital twins within the big BIM data landscape. Smart and Sustainable Built Environment, 1-28. https://doi.org/10.1108/SASBE-11-2025-0753
Torné, J. P. (2022). Diseño e implementación de un gemelo digital de un proceso de fabricación automatizado [Tesis de Grado, Universidad Politécnica de Cartagena]. https://1library.co/document/q7wpxrvk-
dise%C3%B1o-implementaci%C3%B3n-de-gemelo-digital-proceso-fabricaci%C3%B3n-automatizado.html
Torrecilla, J. A. G., Pardo, M. del C. F., & Rubio, J. C. R. (2021). Overall introduction to the framework of BIM-based digital twinning in decision-making in safety management in building construction industry. Direccion y Organizacion, 74, 31-38. https://doi.org/10.37610/dyo.v0i74.600
Wang, T., Gan, V. J. L., Hu, D., & Liu, H. (2022). Digital twin-enabled built environment sensing and monitoring through semantic enrichment of BIM with SensorML. Automation in Construction, 144, 104625. https://doi.org/10.1016/j.autcon.2022.104625
Zabala, S. V., & Jaimes, M. Q. (2025). Tecnologías 4.0 (IOT y ciencia de datos) orientada a optimizar la gestión de proyectos de construcción. European Public & Social Innovation Review, 10, 1-21. https://epsir.net/index.php/epsir/article/view/1621